महालक्ष्मी दिनदर्शिका नोव्हेंबर २०२६ | Mahalaxmi Calendar November 2026

हिवाळ्याची सुरुवात आणि दिव्यांचा लख्ख प्रकाश घेऊन येणारा नोव्हेंबर २०२६ हा महिना धार्मिक आणि सांस्कृतिकदृष्ट्या अत्यंत उत्साहवर्धक असणार आहे. हिंदू दिनदर्शिकेनुसार (Shalivahan Shaka 1948) हा महिना कार्तिक आणि मार्गशीर्ष महिन्यांच्या अंतर्गत येतो. या महिन्यात संपूर्ण भारतात अत्यंत आवडीने आणि मोठ्या उत्साहाने साजरा केला जाणारा सण म्हणजे ‘दिवाळी (दीपोत्सव)’ येत आहे. धनत्रयोदशी, नरक चतुर्दशी, लक्ष्मीपूजन, बलीप्रतिपदा (दिवाळी पाडवा) आणि भाऊबीज असा पाच दिवसांचा हा मोठा सण नोव्हेंबर महिन्याच्या सुरुवातीलाच येत असल्याने सर्वत्र आनंदाचे वातावरण असेल. यासोबतच, कार्तिकी एकादशी (प्रबोधिनी एकादशी) म्हणजेच चातुर्मासाची समाप्ती आणि विष्णू-तुळशीच्या विवाहाचा प्रारंभ म्हणजेच ‘तुलसी विवाह’ देखील याच महिन्यात पार पडणार आहे. शरद ऋतू संपून हेमंत ऋतूचा प्रारंभ होणारा हा काळ आरोग्याच्या दृष्टीनेही विशेष मानला जातो. या लेखात आपण नोव्हेंबर २०२६ च्या महालक्ष्मी दिनदर्शिकेनुसार सर्व सण, सुट्ट्या, पंचांग, ग्रहांचे राशी परिवर्तन आणि शुभ मुहूर्तांची सविस्तर माहिती जाणून घेणार आहोत.

---

---

नोव्हेंबर २०२६ चे मुख्य सण आणि सुट्ट्या (Festivals & Holidays Table)

खालील तक्त्यामध्ये महालक्ष्मी दिनदर्शिकेनुसार नोव्हेंबर २०२६ मधील सर्व सण, उत्सव, व्रत, आणि राष्ट्रीय तसेच सार्वजनिक सुट्ट्यांची सविस्तर यादी दिली आहे:

तारीख (Date)	दिवस (Day)	मराठी तिथी (Tithi)	सण / उत्सव / सुट्टी (Festival / Holiday)
५ नोव्हेंबर २०२६	गुरुवार	कार्तिक कृष्ण द्वादशी	वसुबारस (महाराष्ट्रीय परंपरेनुसार गोवत्स द्वादशी)
६ नोव्हेंबर २०२६	शुक्रवार	कार्तिक कृष्ण त्रयोदशी	धनत्रयोदशी (धनतेरस) / धन्वंतरी जयंती, यमदीपदान
८ नोव्हेंबर २०२६	रविवार	कार्तिक कृष्ण अमावस्या	नरक चतुर्दशी (अभ्यंगस्नान), लक्ष्मीपूजन (दिवाळी)
९ नोव्हेंबर २०२६	सोमवार	कार्तिक शुक्ल प्रतिपदा	बलीप्रतिपदा / दिवाळी पाडवा, गोवर्धन पूजा
१० नोव्हेंबर २०२६	मंगळवार	कार्तिक शुक्ल द्वितीया	भाऊबीज (यमद्वितीया)
१४ नोव्हेंबर २०२६	शनिवार	कार्तिक शुक्ल पंचमी	पांडव पंचमी, ज्ञान पंचमी, बालदिन (नेहरू जयंती)
१५ नोव्हेंबर २०२६	रविवार	कार्तिक शुक्ल षष्ठी	छठ पूजा (सूर्य षष्ठी व्रत)
१६ नोव्हेंबर २०२६	सोमवार	कार्तिक शुक्ल सप्तमी	वृश्चिक संक्रांती (सूर्य वृश्चिक राशीत प्रवेश)
१८ नोव्हेंबर २०२६	बुधवार	कार्तिक शुक्ल नवमी	अक्षय नवमी (आवळ्याखाली विष्णू पूजन)
२० नोव्हेंबर २०२६	शुक्रवार	कार्तिक शुक्ल एकादशी	कार्तिकी एकादशी (प्रबोधिनी एकादशी), चातुर्मास समाप्ती
२१ नोव्हेंबर २०२६	शनिवार	कार्तिक शुक्ल द्वादशी	तुलसी विवाहारंभ, प्रदोष व्रत (शुक्ल पक्ष)
२४ नोव्हेंबर २०२६	मंगळवार	कार्तिक शुक्ल पौर्णिमा	कार्तिकी पौर्णिमा, त्रिपुरी पौर्णिमा, गुरुनानक जयंती
२७ नोव्हेंबर २०२६	शुक्रवार	मार्गशीर्ष कृष्ण चतुर्थी	संकष्टी चतुर्थी (गणधिप संकष्टी चतुर्थी)
३० नोव्हेंबर २०२६	सोमवार	मार्गशीर्ष कृष्ण सप्तमी	कालभैरव जयंती (कालाष्टमी)

---

नोव्हेंबर २०२६ मधील सण आणि उपवासांचे सविस्तर महत्त्व (In-depth Festival Details)

१. धनत्रयोदशी / धनतेरस (शुक्रवार, ६ नोव्हेंबर २०२६)

दिवाळीच्या सणाची औपचारिक सुरुवात धनत्रयोदशीने होते. हा सण कार्तिक कृष्ण त्रयोदशीला साजरा केला जातो.

पौराणिक कथा आणि महत्त्व: या दिवशी क्षीरसागराच्या समुद्रमंथनातून आयुर्वेदाचे जनक आणि देवांचे वैद्य ‘भगवान धन्वंतरी’ अमृत कलश घेऊन प्रकट झाले होते, म्हणूनच हा दिवस धन्वंतरी जयंती आणि ‘राष्ट्रीय आयुर्वेद दिन’ म्हणूनही साजरा केला जातो. या दिवशी घराबाहेर यमराजासाठी दिवा लावला जातो, ज्याला ‘यमदीपदान’ म्हणतात, जेणेकरून अकाली मृत्यूचे भय टळते.

पूजा विधी व सोने खरेदी: या दिवशी कुबेर देव, माता लक्ष्मी आणि धन्वंतरीची पूजा केली जाते. नवीन भांडी, झाडू, चांदीची नाणी किंवा सोने-चांदी खरेदी करणे अत्यंत शुभ मानले जाते.

आयुर्वेदिक टीप (Health Tips): धन्वंतरी जयंतीच्या दिवशी आरोग्याची प्रार्थना करताना हिवाळ्याच्या ऋतूत आरोग्य चांगले ठेवण्यासाठी सुंठ, आवळा आणि हरडा यांचे चूर्ण मधासोबत घेण्यास सुरुवात करावी. यामुळे हिवाळ्यात शरीराची रोगप्रतिकारक शक्ती टिकून राहते.

२. नरक चतुर्दशी (रविवार, ८ नोव्हेंबर २०२६)

कार्तिक कृष्ण चतुर्दशीला ‘नरक चतुर्दशी’ म्हणतात. यंदा नरक चतुर्दशी आणि लक्ष्मीपूजन एकाच दिवशी म्हणजे ८ नोव्हेंबर रोजी येत आहेत.

पौराणिक कथा: प्रभू श्रीकृष्णाने अत्याचारी राक्षस नरकासुराचा वध करून १६,१०० स्त्रियांना त्याच्या कैदेतून सोडवले होते. मरण्यापूर्वी नरकासुराने श्रीकृष्णाकडे वर मागितला की, या तिथीला जो व्यक्ती मंगल स्नान करेल, त्याला नरकाची पीडा सहन करावी लागणार नाही.

अभ्यंगस्नान परंपरा: या दिवशी सूर्योदयापूर्वी उठून अंगाला सुवासिक तेल आणि उटणे (उत्टणे) लावून स्नान करण्याची परंपरा आहे. याला ‘अभ्यंगस्नान’ म्हणतात. स्नानानंतर कारिट नावाचे कडू फळ पायाने चिरडून नरकासुराच्या वधाचे प्रतीक म्हणून त्याची चव घेतली जाते.

आयुर्वेदिक महत्त्व: अभ्यंगस्नानामध्ये उटण्याचा वापर केल्याने त्वचेची छिद्रे मोकळी होतात आणि हिवाळ्यातील कोरडेपणामुळे त्वचेला होणारे नुकसान टळते. तीळाचे तेल शरीराला ऊर्जा आणि उष्णता प्रदान करते.

३. लक्ष्मीपूजन (रविवार, ८ नोव्हेंबर २०२६)

दिवाळीचा मुख्य दिवस म्हणजेच लक्ष्मीपूजन आश्विन/कार्तिक अमावस्येच्या रात्री साजरे केले जाते.

धार्मिक महत्त्व: समुद्रमंथनातून माता लक्ष्मीचे प्रकटीकरण याच दिवशी झाले होते, अशी मान्यता आहे. असे मानले जाते की लक्ष्मीपूजनाच्या रात्री माता लक्ष्मी पृथ्वीवर संचार करते आणि ज्यांचे घर स्वच्छ, प्रकाशित आणि सुशोभित असते तिथे निवास करते.

पूजा विधी: संध्याकाळी पाटावर लाल कपडा अंथरून त्यावर तांदळाची रास करून लक्ष्मी आणि गणपतीची मूर्ती ठेवली जाते. सोने, चांदी, नाणी, आणि हिशोबाच्या वह्यांची पूजा केली जाते. लाह्या-बत्तासे आणि केशर पेढ्यांचा नैवेद्य दाखवला जातो. घराच्या सर्व कोपऱ्यांत दिवे लावून अंधार दूर केला जातो.

४. बलीप्रतिपदा / दिवाळी पाडवा (सोमवार, ९ नोव्हेंबर २०२६)

कार्तिक शुद्ध प्रतिपदेला ‘दिवाळी पाडवा’ किंवा ‘बलीप्रतिपदा’ म्हणतात. हा महाराष्ट्रातील साडेतीन मुहूर्तांपैकी एक अर्धा मुहूर्त मानला जातो.

पौराणिक कथा: भगवान विष्णूने वामन अवतार घेऊन दानशूर पण अहंकारी राजा बळीला तीन पावले भूमी मागून पाताळात पाठवले होते. बळीच्या औदार्यावर प्रसन्न होऊन विष्णूने त्याला वर्षातून एकदा पृथ्वीवर येण्याचा वर दिला. हाच तो बळीचा दिवस मानला जातो.

परंपरा: या दिवशी पत्नी पतीला ओवाळते आणि पती पत्नीला ओवाळणी म्हणून भेटवस्तू देतो. व्यापारी वर्गासाठी या दिवसापासून नवीन आर्थिक वर्षाची (विक्रम संवत) सुरुवात होते आणि नव्या खातेवह्यांचे पूजन केले जाते. तसेच या दिवशी गोवर्धन पूजेचेही आयोजन केले जाते.

५. भाऊबीज (मंगळवार, १० नोव्हेंबर २०२६)

कार्तिक शुद्ध द्वितीयेला भाऊबीज (यमद्वितीया) साजरी केली जाते. हा सण भाऊ-बहिणीच्या प्रेमाचे प्रतीक आहे.

पौराणिक कथा: या दिवशी मृत्यूचा देव यमराज आपली बहीण यमुना हिच्या घरी जेवायला गेला होता. यमुनेने यमराजाचे प्रेमाने आदरातिथ्य केले आणि त्याला ओवाळले. प्रसन्न होऊन यमराजाने वर दिला की, जो भाऊ या दिवशी आपल्या बहिणीच्या घरी जाऊन भोजन करेल आणि तिच्याकडून ओवाळून घेईल, त्याला अकाल मृत्यूचे भय असणार नाही.

६. कार्तिकी एकादशी / प्रबोधिनी एकादशी (शुक्रवार, २० नोव्हेंबर २०२६)

कार्तिक शुक्ल एकादशीला ‘कार्तिकी एकादशी’ किंवा ‘मोठी एकादशी’ म्हणतात. महाराष्ट्रात पंढरपूर येथे या दिवशी मोठी वारी भरते.

धार्मिक महत्त्व: आषाढी एकादशीला झोपलेले भगवान विष्णू चार महिन्यांच्या विश्रांतीनंतर (चातुर्मास) या दिवशी जागे होतात, म्हणून हिला ‘प्रबोधिनी एकादशी’ असे म्हणतात. या दिवसापासून चातुर्मास संपतो आणि हिंदू धर्मातील सर्व मंगल कार्यांना (विशेषतः विवाहाच्या मुहूर्तांना) सुरुवात होते.

७. तुलसी विवाह (शनिवार, २१ नोव्हेंबर २०२६)

कार्तिक द्वादशीपासून पौर्णिमेपर्यंत कोणत्याही दिवशी तुलसी विवाह केला जातो. यंदा शनिवार, २१ नोव्हेंबर रोजी तुलसी विवाह सुरू होत आहेत.

पौराणिक कथा: जालंधर राक्षसाची पत्नी वृंदा हिच्या पतिव्रता धर्मामुळे जालंधर अजेय झाला होता. भगवान विष्णूने शालिग्राम रूप घेऊन वृंदेचे पतिव्रत्य भंग केले, ज्यामुळे जालंधरचा वध झाला. दुःखी वृंदेने विष्णूला दगड (शालिग्राम) होण्याचा शाप दिला आणि ती सती गेली. तिच्या चितेतून तुळशीचे रोप उगवले. विष्णूने तिची क्षमा मागून सांगितले की, “पुढील जन्मात तुझा विवाह माझ्या शालिग्राम रूपाशी होईल आणि तुळशीशिवाय माझी पूजा अपूर्ण राहील.”

विधी: तुळशीच्या कुंडीला नववधूप्रमाणे सजवून तिचा विवाह शालिग्राम किंवा बाळकृष्णाच्या मूर्तीशी लावला जातो. मंगलाष्टके म्हटली जातात आणि ऊस, आवळा, आणि चिंचा प्रसाद म्हणून वाटल्या जातात.

८. नोव्हेंबरमधील संकष्टी चतुर्थी (शुक्रवार, २७ नोव्हेंबर २०२६)

नोव्हेंबरमधील संकष्टी चतुर्थीला ‘गणधिप संकष्टी चतुर्थी’ म्हणतात. ही मार्गशीर्ष कृष्ण चतुर्थीला येते. या दिवशी विघ्नहर्ता गणेशाची उपासना केल्याने सर्व संकटांचे निवारण होते. संध्याकाळी चंद्रोदयानंतर व्रत सोडले जाते.

---

नोव्हेंबर २०२६ मधील सण आणि व्रतांचे नियम (Fasting Rules & Traditions)

नोव्हेंबर २०२६ मधील प्रमुख उपवास आणि व्रतांचे नियम खालीलप्रमाणे आहेत:

1. कार्तिकी एकादशी व्रत नियम: कार्तिक शुद्ध एकादशीला (२० नोव्हेंबर) पूर्ण उपवास करावा. या दिवशी तांदूळ, गहू, डाळी आणि कांदा-लसूण खाणे पूर्णपणे वर्ज्य आहे. फलाहार किंवा साबुदाणा, वरीचे तांदूळ सेवन करावे. दुसऱ्या दिवशी (२१ नोव्हेंबर) विधीवत पारण करून व्रत सोडावे.
2. छठ पूजा व्रत नियम: १५ नोव्हेंबर रोजी नहाय-खाय विधीने या अतिशय कठीण व्रताची सुरुवात होते. व्रत करणारे पुरुष आणि महिला ३६ तास निर्जला उपवास करतात. पाण्यात उभे राहून अस्ताला जाणाऱ्या आणि उगवणाऱ्या सूर्याला अर्घ्य दिल्यानंतरच व्रत पूर्ण होते.
3. यमदीपदान नियम (६ नोव्हेंबर): धनत्रयोदशीच्या संध्याकाळी घराच्या मुख्य दरवाजाबाहेर दक्षिण दिशेला तोंड करून मोहरीच्या तेलाचा चौमुखी दिवा लावावा. यामुळे यमदेव प्रसन्न होतात आणि घरात अकाली मृत्यूचे संकट येत नाही.
4. गणधिप संकष्टी चतुर्थी नियम (२७ नोव्हेंबर): दिवसभर उपवास करून गणपतीच्या स्तोत्रांचे पठण करावे. रात्री चंद्रोदयानंतर (अंदाजे रात्री ९:१० वाजता) चंद्राला दर्शन देऊन मोदकांचा प्रसाद ग्रहण करून उपवास सोडावा.

---

नोव्हेंबर २०२६ मधील शुभ विवाह आणि वास्तू मुहूर्त (Detailed Monthly Muhurats)

कार्तिकी एकादशीनंतर लग्नाचे शुभ मुहूर्त सुरू होत असल्याने नोव्हेंबर २०२६ मध्ये अनेक मुहूर्त आहेत:

१. शुभ विवाह मुहूर्त (Wedding Dates)

नोव्हेंबर २०२६ मध्ये तुलसी विवाहानंतर विवाहाचे प्रमुख मुहूर्त खालीलप्रमाणे आहेत:

• २२ नोव्हेंबर २०२६ (रविवार): नक्षत्र: भरणी, वेळ: दुपारी १२:१५ ते संध्याकाळी ६:००
• २३ नोव्हेंबर २०२६ (सोमवार): नक्षत्र: कृत्तिका, वेळ: सकाळी ७:३० ते दुपारी २:४५
• २५ नोव्हेंबर २०२६ (बुधवार): नक्षत्र: रोहिणी, वेळ: सकाळी ९:०० ते रात्री ९:३०
• २८ नोव्हेंबर २०२६ (शनिवार): नक्षत्र: पुनर्वसू, वेळ: दुपारी २:०० ते रात्री ८:१५

२. गृहप्रवेश व नवीन खरेदी मुहूर्त (House Warming & Vehicle Purchases)

• दिवाळी पाडवा (९ नोव्हेंबर): हा साडेतीन मुहूर्तांपैकी अर्धा मुहूर्त असल्याने या दिवशी नवीन घरात प्रवेश करणे, नवीन व्यवसायाची सुरुवात करणे किंवा जमीन खरेदी करणे अतिशय लाभदायक ठरते.
• धनत्रयोदशी (६ नोव्हेंबर): नवीन वाहन, सोने, चांदी किंवा पितळेची भांडी खरेदी करण्यासाठी या महिन्यातील सर्वोत्तम आणि सर्वात शुभ दिवस आहे.

---

नोव्हेंबर २०२६ पंचांग आणि ग्रहांचे राशी परिवर्तन (Monthly Panchang & Zodiac Transits)

नोव्हेंबर २०२६ मधील पंचांग तिथी आणि महत्त्वाचे ग्रहांचे बदल खालीलप्रमाणे आहेत:

• कार्तिक अमावस्या (लक्ष्मीपूजन): ८ नोव्हेंबर २०२६ (रविवार). तिथी प्रारंभ: ७ नोव्हेंबर दुपारी १२:४० ते ८ नोव्हेंबर दुपारी १:१५ वाजेपर्यंत.
• कार्तिक पौर्णिमा (त्रिपुरी पौर्णिमा): २४ नोव्हेंबर २०२६ (मंगळवार).
• संकष्टी चतुर्थी चंद्रोदय वेळ: २७ नोव्हेंबर (शुक्रवार) रात्री ९:१० वाजता.
• सूर्य राशी परिवर्तन: १६ नोव्हेंबर २०२६ रोजी सूर्यदेव तुळ राशीतून बाहेर पडून वृश्चिक राशीत (Vrishchika Sankranti) प्रवेश करतील.

राशींवर होणारा प्रभाव:

सूर्याच्या वृश्चिक संक्रमणामुळे मेष, वृश्चिक आणि मीन राशीच्या लोकांना करिअरमध्ये नवीन संधी मिळतील. मिथुन, कन्या आणि धनू राशीच्या लोकांनी आरोग्याकडे लक्ष द्यावे. इतर राशींसाठी हा काळ सामान्य राहील.

---

नोव्हेंबर २०२६ मधील बँक आणि सार्वजनिक सुट्ट्या (Bank & Public Holidays)

नोव्हेंबर २०२६ मध्ये दीपावली सणामुळे अनेक सरकारी आणि बँक सुट्ट्या आहेत:

• ६ नोव्हेंबर २०२६ (शुक्रवार): धनत्रयोदशीनिमित्त काही राज्यांत बँकांना सुट्टी असेल.
• ८ नोव्हेंबर २०२६ (रविवार): लक्ष्मीपूजन / नरक चतुर्दशी (रविवार असल्याने नेहमीची सुट्टी).
• ९ नोव्हेंबर २०२६ (सोमवार): बलीप्रतिपदा / दिवाळी पाडवा निमित्त महाराष्ट्रात सार्वजनिक सुट्टी असेल. सर्व बँका बंद राहतील.
• १० नोव्हेंबर २०२६ (मंगळवार): भाऊबीज निमित्त शासकीय सुट्टी असेल.
• २४ नोव्हेंबर २०२६ (मंगळवार): गुरुनानक जयंतीनिमित्त राष्ट्रीय स्तरावर बँका बंद राहतील.

---

वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न

नोव्हेंबर २०२६ च्या महालक्ष्मी दिनदर्शिकेशी संबंधित १० महत्त्वाचे प्रश्न आणि त्यांची सविस्तर उत्तरे खालीलप्रमाणे आहेत:

← ऑक्टोबर २०२६ महालक्ष्मी दिनदर्शिका
|
महालक्ष्मी कॅलेंडर २०२६ होमपेज
|
डिसेंबर २०२६ महालक्ष्मी दिनदर्शिका →